Taal- en rekenvaardigheid aan het einde van de basisschool

Het basisonderwijs slaagt er meestal in om leerlingen de minimaal beoogde  taal- en rekenvaardigheid bij te brengen. Dit blijkt uit onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs. Voor zowel lezen, taalverzorging als rekenen behalen vrijwel alle leerlingen in groep 8 het niveau dat minimaal van hen verwacht mag worden (het referentieniveau 1F). De verschillen in de beheersing van het streefniveau (1S/2F) lopen tussen de drie domeinen meer uiteen. Op scholen met weinig leerlingen met (zeer) laag opgeleide ouders, worden de referentieniveaus vaker behaald. Tegelijkertijd zijn er scholen met vooral leerlingen van laagopgeleide ouders die net zo goed presteren als scholen met voornamelijk leerlingen van hoogopgeleide ouders. 

De referentieniveaus beschrijven wat leerlingen, van de basisschool tot aan het hoger onderwijs, moeten kennen en kunnen op verschillende onderdelen van taal en rekenen. Dit jaar is het alleen mogelijk om op stelselniveau te rapporteren over de behaalde referentieniveaus aan het einde van de basisschoolperiode. Nadere betrouwbare rapportage op basis van data op leerlingniveau is niet mogelijk. De normeringen van de verschillende eindtoetsen waren dit jaar (2018) namelijk niet voldoende gelijk. Daardoor zijn de  gegegevens in de grafiek over de periode 2017-2018 niet vergelijkbaar met de gegevens in de overige grafieken. Het gaat hier met name om de onvergelijkbaarheid van de 2017-gegevens. ZIe pagina 5 van de kamerbrief over schooladviezen en resulaten op eindtoets in schooljaar 2017-2018.

Percentage leerlingen dat aan het einde van de basisschool de referentieniveaus voor lezen, taalverzorging en rekenen heeft bereikt Groep 8, 2017-2018
onder fundamenteel niveau (kleiner dan 1F)fundamenteel niveau (1F)streefniveau (2F-1S)
lezen 20172,63067,4
lezen 2018223,374,7
taalverz 20173,639,556,9
taalverz 2018436,959,1
rekenen 20176,945,148
rekenen 20187,243,849

Het fundamentele niveau 1F wordt door bijna hetzelfde percentage leerlingen behaald als in 2017, zowel voor lezen en taalverzorging als voor rekenen. Het percentage  leerlingen dat de streefniveaus (2F/1S) haalt, steeg licht. De daling die vorig jaar (bij de Centrale Eindtoets) werd gezien bij het onderdeel lezen, is dit jaar weer terug op niveau.
Onder de gerelateerde grafieken kunt u de resultaten terugvinden zoals de Inspectie die voor de jaren 2015-2017 op basis van de CET heeft gepubliceerd.  Door de verschillen in normering van de eindtoetsen zijn de 2017-gegevens in de periode 2017-2018 iets afwijkend van die in de tijdreeks 2015-2017.

Bron: DUO Brontabel als csv (257 bytes)
Percentage leerlingen dat aan het einde van de basisschool de referentieniveaus voor lezen, taalverzorging en rekenen heeft bereikt Groep 8, 2015-2017
onder fundamenteel niveau (kleiner dan 1F)fundamenteel niveau (1F)streefniveau (2F-1S)
lezen 20151,420,678
lezen 20161,921,776,3
lezen 20172,132,565,4
taalverz 20155,144,750,2
taalverz 20163,939,456,7
taalverz 20174,438,856,8
rekenen 20156,748,444,9
rekenen 20167,948,543,6
rekenen 20177,445,247,5
Bron: Inspectie van het Onderwijs, Cito Brontabel als csv (348 bytes)

In 2016-'17 blijken aan het eind van de basisschool vrijwel alle leerlingen het minimaal vereiste niveau (1F) voor lezen, taalverzorging en rekenen te hebben bereikt. Bij lezen presteert 98% van de leerlingen minimaal op dit  niveau, bij taalverzorging is dit 96% en bij rekenen 93%. Voor rekenen heeft 48% van de leerlingen aan het einde van de basisschool al het niveau dat elke Nederlander zou moeten beheersen (1S). Bij taal varieert dat van 57% voor taalverzorging (2F) tot 65% voor lezen (2F). De verschillen in de beheersing van niveau 1F in 2015, 2016 en 2017 zijn voor zowel lezen, taalverzorging als rekenen klein. Dat is echter anders voor de beheersing van het streefniveau 1S/2F bij lezen en rekenen. Bij rekenen zien we een stijging van ongeveer 4 procent: van 44 procent van de leerlingen dat in 2016 1S beheerst naar 48 procent in 2017. Bij lezen zien we een tegenovergestelde trend: tussen 2016 en 2017 daalt het aantal leerlingen dat het streefniveau 2F beheerst met ongeveer 11 procent (van 76% in 2016 naar 65% in 2017). Volgens CvTE/Cito is deze daling deels terug te voeren op het ongelukkig vallen van de cesuur en is de daadwerkelijke daling kleiner, namelijk 5 procent. Maar ook dan blijft er sprake van een daling in de leesprestaties.

De 2017-gegevens in deze tijdreeksfiguur zijn niet vergelijkbaar met die in de figuur over de periode 2017-2018. Dit vanwege verschillen in  normering met  de eindtoetsen in 2018.

Gemiddelde beheersing referentieniveau lezen Naar percentage ouders op school met opleidingsniveau hbo of hoger, 2017
kleiner dan 1FFundamenteel niveau (1F)Streefniveau (2F)
0%6,153,140,8
0-10%6,351,742,0
10-20%4,644,051,4
20-30%3,138,658,3
30-40%2,535,362,2
40-50%2,032,165,9
50-60%1,530,568,0
60-70%1,428,170,6
70-80%1,124,574,4
80-90%0,819,080,2
90-100%0,515,783,8
Bron: Inspectie van het Onderwijs, Cito Brontabel als csv (298 bytes)
Gemiddelde beheersing referentieniveau taalverzorging Naar percentage ouders op school met opleidingsniveau hbo of hoger, 2017
kleiner dan 1FFundamenteel niveau (1F)Streefniveau (2F)
0%8,349,542,1
0-10%7,946,745,4
10-20%6,643,549,9
20-30%5,542,052,5
30-40%4,839,955,3
40-50%4,238,457,3
50-60%3,737,658,7
60-70%3,235,861,0
70-80%2,834,163,1
80-90%2,128,669,3
90-100%1,724,573,8
Bron: Inspectie van het Onderwijs, Cito Brontabel als csv (298 bytes)
Gemiddelde beheersing referentieniveau rekenen Naar percentage ouders op school met opleidingsniveau hbo of hoger, 2017
kleiner dan 1FFundamenteel niveau (1F)Streefniveau (2F)
0%15,351,033,6
0-10%14,152,433,4
10-20%11,749,339,0
20-30%9,548,542,0
30-40%8,146,645,3
40-50%6,945,148,0
50-60%6,245,148,7
60-70%5,642,551,8
70-80%4,640,854,6
80-90%3,435,061,6
90-100%2,631,466,1
Bron: Inspectie van het Onderwijs, Cito Brontabel als csv (301 bytes)

Gemiddeld behalen kinderen op scholen met weinig leerlingen van hbo of hoger opgeleide ouders minder vaak referentieniveau 1F en 1S/2F. Het overgrote deel van de kinderen, ook op scholen met veel leerlingen van hbo of hoger opgeleide ouders, behaalt echter nog steeds referentieniveau 1F. Op scholen zonder ouders met een hoger onderwijs diploma behaalt gemiddeld 94% van de leerlingen niveau 1F voor lezen, 92% niveau 1F voor taalverzorging en 85% niveau 1F voor rekenen. Op scholen waar meer dan 90 procent van de ouders  hoger onderwijs hebben genoten halen meer leerlingen dit niveau, respectievelijk 100%, 98% en 97%.

De inspectie heeft daarnaast onderzocht of er verschillen in beheersing van het streefniveau bestaan tussen scholen met vergelijkbare percentages leerlingen van ouders met een hbo-opleiding of hoger. In de figuren hierboven vergelijken we de resultaten van de groepen scholen met een verschillend aandeel ouders met een hbo diploma of hoger. Binnen de groepen scholen zijn de scholen in vijf groepen verdeeld: van de 20 procent scholen binnen de betreffende groep die het zwakst presteren (quintiel 1) tot de 20 procent scholen die het best presteren (quintiel 5). Voor elk quintiel is weergegeven welk percentage leerlingen gemiddeld het streefniveau heeft behaalt.

Percentage leerlingen dat voor lezen niveau 2F beheerst naar percentage ouders met een hbo-opleiding of hoger, 2017
quintiel 1quintiel 2quintiel 3quintiel 4quintiel 5
0%15,330,74051,968,2
0-10%22,733,74249,266,1
10%-20%30,442,15161,676,1
20%-30%37,650,759,867,279,8
30%-40%4455,462,669,580,5
40%-50%47,659,666,272,683,4
50%-60%52,262,668,17483
60%-70%5464,970,476,184,6
70%-80%57,968,474,279,688,4
80%-90%63,374,780,485,392,8
90%-100%68,77883,789,494,9

Binnen de groep scholen zonder ho opgeleide ouders varieert het percentage leerlingen dat niveau 2F voor lezen behaalt van 15 tot 68 procent. En binnen de groep scholen met de hoogst opgeleide ouders varieert dit van 69 procent tot 95 procent. De 20 procent best presterende scholen zonder ho opgeleide ouders scoort dus gemiddeld net zo goed als de 20 procent zwakst presterende scholen met het grootste aantal ho opgeleide ouders. 

Bron: Inspectie van het Onderwijs, Cito Brontabel als csv (419 bytes)
Percentage leerlingen dat voor taalverzorging niveau 2F beheerst naar percentage ouders met een hbo-opleiding of hoger, 2017
quintiel 1quintiel 2quintiel 3quintiel 4quintiel 5
0%15,131,940,852,568,0
0-10%20,533,644,353,370,9
10%-20%24,440,649,358,673,7
20%-30%27,542,752,962,477,8
30%-40%33,747,756,063,676,6
40%-50%35,550,258,265,278,8
50%-60%38,451,859,265,777,9
60%-70%38,953,261,268,479,9
70%-80%39,454,763,470,380,8
80%-90%45,161,170,076,487,6
90%-100%48,265,074,881,889,9

Binnen de groep scholen zonder ho opgeleide ouders varieert het percentage leerlingen dat niveau 2F voor taalverzorging behaalt van 15 tot 68 procent. En binnen de groep scholen met de hoogst opgeleide ouders varieert dit van 48 procent tot 90 procent. De 20 procent best presterende scholen zonder ho opgeleide ouders scoort dus gemiddeld hoger dan de 20 procent zwakst presterende scholen met het grootste aantal ho opgeleide ouders. 

Bron: Inspectie van het Onderwijs, Cito Brontabel als csv (435 bytes)
Percentage leerlingen dat voor rekenen niveau 1S beheerst naar percentage ouders met een hbo-opleiding of hoger, 2017
quintiel 1quintiel 2quintiel 3quintiel 4quintiel 5
0%11,622,229,842,462,4
0-10%14,425,532,940,253,8
10%-20%16,530,338,347,262,2
20%-30%18,932,941,250,667,9
30%-40%24,937,444,952,767,1
40%-50%28,540,748,054,869,1
50%-60%30,541,848,555,468,1
60%-70%31,545,052,058,269,9
70%-80%33,947,353,860,072,2
80%-90%36,552,261,470,082,2
90%-100%40,657,964,774,286,3

Binnen de groep scholen zonder ho opgeleide ouders varieert het percentage leerlingen dat niveau 1S voor rekenen behaalt van 19 tot 68 procent. En binnen de groep scholen met de hoogst opgeleide ouders varieert dit van 12 procent tot 62 procent. De 20 procent best presterende scholen zonder ho opgeleide ouders scoort dus gemiddeld hoger dan de 20 procent zwakst presterende scholen met het grootste aantal ho opgeleide ouders. 

Bron: Inspectie van het Onderwijs, Cito Brontabel als csv (435 bytes)

Afzenders